400 વર્ષ સુધી બરફમાં દટાયેલું હતું કેદારનાથ ધામ – જાણો પુરાણોમાં જણાવેલી પ્રાચીન કહાની

429
Published on: 3:26 pm, Tue, 14 June 22

ઉત્તરાખંડમાં સ્થિત હિમાલય પર્વતોમાં આવેલું કેદારનાથ મંદિર બાર જ્યોતિર્લિંગમાં સમાવવાની સાથે પંચકેદારમાંનું એક છે. અહીંના મુશ્કેલ હવામાનને કારણે આ મંદિર એપ્રિલથી નવેમ્બર મહિના દરમિયાન જ ખુલ્લું રહે છે. કટ્યુરી શૈલીથી બનેલા આ મંદિર વિશે એવું કહેવાય છે કે, આ મંદિર પાંડવ વંશના રાજા જન્મયજને બનાવ્યું હતું. અહીં સ્થિત સ્વયંભુ શિવલિંગ ખૂબ જ પ્રાચીન છે.

આદિ શંકરાચાર્યએ 8મી સદીમાં આ મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યો હોવાનું કહેવાય છે. જૂન 2013 દરમિયાન ભારતના ઉત્તરાખંડ અને હિમાચલ પ્રદેશમાં પૂર અને ભૂસ્ખલનને કારણે કેદારનાથને ભારે અસર થઈ હતી. ઐતિહાસિક મંદિરનો મુખ્ય ભાગ અને સદીઓ જૂના ગુંબજને સાચવવામાં આવ્યો હતો.

પરંતુ મંદિરના પ્રવેશદ્વાર અને આસપાસનો વિસ્તાર સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યો હતો. કેદારનાથ મંદિર સમુદ્ર સપાટીથી 11,755 ફૂટની ઉંચાઈ પર આવેલું છે. ચાલો જાણીએ કે કેદારનાથ મંદિર 400 વર્ષ સુધી બરફમાં કેવી રીતે દટાયેલું હતું અને મંદિર પર તેની શું અસર પડી.

વૈજ્ઞાનિકોના મતે કેદારનાથનું મંદિર 400 વર્ષ સુધી બરફમાં દટાયેલું હતું. તેમ છતાં આ મંદિરને કંઈ થયું નથી. તેથી, 2013 માં આવેલા પ્રલય દરમિયાન આ મંદિર સુરક્ષિત રહ્યું ત્યારે વૈજ્ઞાનિકોને આશ્ચર્ય થયું નહીં. વાડિયા ઈન્સ્ટિટ્યૂટ, દેહરાદૂનના હિમાલયન જીઓલોજીના વૈજ્ઞાનિક વિજય જોશીએ જણાવ્યું કે કેદારનાથના 400 વર્ષ સુધી બરફમાં દટાયેલા હોવા છતાં આ મંદિર સુરક્ષિત રહ્યું.

દેહરાદૂનના ભૂસ્તરશાસ્ત્રી વિજય જોશી કહે છે કે, 13મીથી 17મી સદી સુધી એટલે કે 400 વર્ષ સુધી એક નાનો હિમયુગ હતો જેમાં હિમાલયનો મોટો વિસ્તાર બરફની નીચે દટાઈ ગયો હતો. પહેલા એવું માનવામાં આવતું હતું કે મંદિર ગ્લેશિયરની અંદર છે.

પરંતુ સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે આ મંદિર ગ્લેશિયરની અંદર નહીં પરંતુ બરફમાં દટાયેલું છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે મંદિરની દિવાલો અને પથ્થરો પર તેના નિશાન હજુ પણ છે. આ પગદંડી ગ્લેશિયરના ઘસવાથી બનાવવામાં આવી છે. ગ્લેશિયર્સ હંમેશા સરકતા રહે છે. ગ્લેશિયરો માત્ર ખસેડતા નથી, તેઓ વજન પણ વહન કરે છે. ઘણા ખડકો પણ તેમની સાથે છે. જેના કારણે તેમના માર્ગમાં આવતી દરેક વસ્તુ ખસી જાય છે.

જ્યારે મંદિર 400 વર્ષ સુધી બરફમાં દટાયેલું હશે. ત્યારે મંદિરે હિમશિલાના બરફ અને પથ્થરો સામે કેટલું ટકી લીધું હશે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે તેના નિશાન કેદારનાથ મંદિરની અંદર પણ જોવા મળે છે. બહારની દિવાલો પર પત્થરો ઘસાયેલા છે. અંદરની દિવાલો પરના પત્થરો સપાટ છે જાણે કે તેને પોલિશ કરવામાં આવ્યા હોય.

એક અભિપ્રાય મુજબ, તે માલવાના રાજા બોઝ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. જેણે વિક્રમ સંવત 1076 થી 1099 સુધી શાસન કર્યું હતું. પરંતુ કેટલાક લોકોના મતે આ મંદિર 8મી સદીમાં આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. એવું કહેવાય છે કે હાલના કેદારનાથ મંદિરની પાછળ પાંડવોએ મંદિર બનાવ્યું હતું.

પરંતુ આ મંદિર સમયના પ્રકોપ સામે ટકી શક્યું નહીં. ગઢવાલ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન અનુસાર, વર્તમાન મંદિર આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા 8મી સદીમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું. એટલે કે, 13મી સદીમાં શરૂ થયેલા નાના હિમયુગ દરમિયાન આ મંદિરનું નિર્માણ થઈ ચૂક્યું હતું.

દેહરાદૂનની વાડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટના વૈજ્ઞાનિકોએ કેદારનાથ વિસ્તારની લાઇકોનોમેટ્રિક ડેટિંગ પણ કરી હતી. આ ટેકનિક વડે શેવાળ અને તેની ફૂગને જોડવામાં આવે છે અને તેના સમયનો અંદાજ કાઢવામાં આવે છે. આ ટેકનિક અનુસાર કેદારનાથ વિસ્તારમાં ગ્લેશિયરનું નિર્માણ 14મી સદીના મધ્યમાં શરૂ થયું હતું.

આ ખીણમાં ગ્લેશિયરનું નિર્માણ 1748 એડી સુધી ચાલુ રહ્યું. એટલે કે, લગભગ 400 વર્ષ સુધી. દેહરાદૂનની વાડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટના વૈજ્ઞાનિક જોશીએ કહ્યું કે, લાખો વર્ષ પહેલાં ચોરાબારી ગ્લેશિયરના પીછેહઠથી કેદારનાથ ખીણની રચના થઈ હતી.

વૈજ્ઞાનિક ડૉ.આર.કે.ડોભાલ પણ માને છે કે, કેદારનાથ મંદિર ખૂબ જ મજબૂત રીતે બનાવવામાં આવ્યું છે. કેદારનાથ મંદિર 84 ફૂટ ઊંચું, 187 ફૂટ લાંબુ અને 80 ફૂટ પહોળું છે. મંદિરની દિવાલો 12 ફૂટ જાડી છે. મંદિરની દિવાલો અત્યંત મજબૂત પથ્થરોથી બનેલી છે. મંદિર 6 ફૂટ ઊંચા પ્લેટફોર્મ પર ઊભું કરવામાં આવ્યું છે. આટલા ભારે પથ્થરોને આટલી ઊંચાઈએ લાવીને મંદિરનો આકાર કેવી રીતે કોતરવામાં આવ્યો હશે તે આશ્ચર્યજનક છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે, પથ્થરોને એકબીજા સાથે જોડવા માટે ઇન્ટરલિંકિંગ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ કારણોસર, આ મંદિરને ભૂકંપ પ્રતિરોધક ઇમારતમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ તાકાત અને ટેક્નોલોજીના કારણે જ મંદિર નદીની વચ્ચે ઊભું રહ્યું. અને કેદારનાથ મંદિરને કોઈ નુકસાન થયું નથી.

સ્ક્રીનને ડાબી તરફ સ્વાઇપ કરીને બીજા આર્ટિકલ્સ પણ વાંચો…. <—<—
અમારુ આ આર્ટીકલ વાચવા માટે તમારો ખુબ ખુબ આભાર,અમે આશા રાખીએ છીએ કે તમને અમારુ આ આર્ટીકલ ગમ્યું હશે આ આર્ટીકલ તમારા મિત્રો સાથે શેર કરો.
જીવન જરૂરિયાત તેમજ અન્ય મહત્વની માહિતી મેળવવા માટે આપણું સૌનુ ફેવરીટ @KhedutSupportPage ફેસુબક પેજ લાઇક કરો. આભાર…